Odpoczynek coraz częściej przypomina kolejne zadanie do wykonania. Wolny wieczór powinien być dobrze zaplanowany, weekend wykorzystany, a hobby najlepiej połączone z rozwojem osobistym. Według badania serwisu Prezentmarzeń 48 proc. respondentów odczuwa presję, by czas wolny przeznaczać na pożyteczne aktywności, a 40 proc. przyznaje, że bezczynności towarzyszy u nich niepokój lub poczucie winy. Listopad, z krótszymi dniami i zmęczeniem narastającym pod koniec roku, skłania do pytania, czy odpoczynek rzeczywiście musi przynosić konkretne efekty.

Jeszcze kilka lat temu wolny wieczór z książką, serialem czy ulubioną muzyką nie wymagał szczególnego uzasadnienia. Dziś łatwo odnieść wrażenie, że również czas poza pracą powinien służyć realizacji jakiegoś celu. W mediach społecznościowych nie brakuje porad, jak efektywniej wypoczywać, rozwijać pasje, budować dobre nawyki czy maksymalnie wykorzystywać weekendy. W rezultacie nawet przyjemności zaczynamy czasem traktować jak obowiązki. Zamiast po prostu poczytać, planujemy liczbę książek do ukończenia. Zamiast spacerować, sprawdzamy liczbę kroków. A kiedy przez godzinę nie robimy niczego konkretnego, pojawia się myśl, że ten czas można było spożytkować lepiej.

Odpoczynek, który trzeba sobie zasłużyć

Skalę tego zjawiska pokazuje badanie „Maska odpoczynku. Czas wolny, presja produktywności a kondycja psychiczna Polaków”, zrealizowane przez serwis Prezentmarzeń we wrześniu 2026 roku. Z deklaracji respondentów wynika, że 40 proc. odczuwa niepokój lub poczucie winy podczas bezczynności. W tej grupie 11 proc. doświadcza takich emocji bardzo często lub zawsze, a 29 proc. często. Jednocześnie 46 proc. badanych przyznaje, że nawet podczas odpoczynku myśli o niewypełnionych obowiązkach.

Dla części osób problemem staje się więc samo przyzwolenie na wolny czas. Trudno spokojnie usiąść z książką, kiedy w głowie pojawia się lista spraw do załatwienia, zaległych wiadomości czy domowych obowiązków. Badanie pokazuje również pewną sprzeczność. Aż 80 proc. respondentów deklaruje, że odpoczynek pomaga im radzić sobie ze stresem, ale 45 proc. negatywnie ocenia jakość własnego wypoczynku. Choć dostrzegamy jego znaczenie, nie zawsze jesteśmy zadowoleni ze sposobu, w jaki spędzamy wolne chwile.

W listopadzie ten temat nabiera szczególnego znaczenia. Dni stają się krótsze, pogoda rzadziej zachęca do aktywności na zewnątrz, a zbliżający się koniec roku sprzyja podsumowaniom i myśleniu o sprawach, których nie udało się jeszcze zrealizować. W takich okolicznościach spokojny wieczór w domu może wydawać się mało ambitnym pomysłem na czas wolny. Tymczasem nie każda godzina musi być wypełniona aktywnością. Odpoczynek może oznaczać zarówno spotkanie z przyjaciółmi czy rozwijanie pasji, jak i zwyczajne pozostanie w domu bez szczegółowego planu.

Nawet przyjemność zaczynamy mierzyć wynikami

Presja produktywności nie kończy się wraz z zamknięciem służbowego laptopa. Przenika również do sposobu, w jaki myślimy o własnych zainteresowaniach. Hobby może stać się projektem, który trzeba rozwijać, dokumentować i doskonalić. Czytanie książek zamienia się w wyzwanie, a lista przeczytanych tytułów w kolejny wynik do poprawienia. Samo stawianie sobie celów nie jest niczym złym. Dla wielu osób wyzwania czytelnicze, sportowe czy artystyczne stanowią źródło satysfakcji. Problem pojawia się wtedy, gdy przyjemność ustępuje miejsca poczuciu obowiązku, a niewykonanie planu wywołuje frustrację.

Według badania Prezentmarzeń 29 proc. respondentów za idealny odpoczynek uznaje całkowite wyciszenie i bezczynność. Z kolei 23 proc. wybiera rozwijanie pasji i twórczości wyłącznie dla przyjemności. Obie odpowiedzi pokazują, że wolny czas może mieć bardzo różne oblicza. Jednym ze sposobów jego spędzania pozostaje czytanie. W badaniu 17 proc. respondentów wskazało tradycyjne hobby domowe, w tym lekturę książek, jako najczęstszy sposób wykorzystywania wolnych chwil. Znacznie więcej, bo 39 proc., wybiera aktywności przed ekranami – media społecznościowe, seriale lub gry. Książka może być alternatywą dla kolejnego wieczoru spędzonego na przeglądaniu internetowych treści. Pozwala na chwilę skupić uwagę na jednej historii, uruchomić wyobraźnię i podążać za losami bohaterów we własnym tempie. Nie trzeba przy tym traktować lektury jako ćwiczenia koncentracji ani sposobu na zdobywanie nowych kompetencji.

– Mam wrażenie, że czasem zapominamy, jaką przyjemność może dawać samo czytanie. Wybieramy książki, które mają nas czegoś nauczyć, pomóc nam się rozwinąć albo lepiej zorganizować życie. A przecież można sięgnąć po powieść tylko dlatego, że ciekawi nas historia i chcemy spędzić trochę czasu z jej bohaterami. To też jest dobry powód, żeby otworzyć książkę – mówi Weronika Kalisiak, pisarka i założycielka wydawnictwa Romantasy World.

W tym kontekście szczególne miejsce zajmuje literatura fabularna, która pozwala czytelnikowi wejść w świat opowieści bez konieczności szukania w niej praktycznych wskazówek. Powieść obyczajowa, romans, kryminał czy fantastyka mogą po prostu dostarczać emocji, zaciekawiać i sprawiać przyjemność.

Książka dla przyjemności, a nie do odhaczenia

W dyskusjach o wartości czytania często pojawiają się argumenty dotyczące poszerzania wiedzy, rozwijania słownictwa czy poznawania nowych perspektyw. Literatura ma jednak również wymiar rozrywkowy, który nie potrzebuje dodatkowego uzasadnienia. Dobrze widać to na przykładzie romantasy – gatunku łączącego fantastykę i romans. Rozbudowane światy, skomplikowane relacje między bohaterami, tajemnice i emocjonalne zwroty akcji pozwalają na kilka godzin przenieść uwagę z codziennych spraw na wydarzenia rozgrywające się na kartach powieści. Weronika Kalisiak, autorka serii „Przeznaczenie Jedni”, w tym powieści „Więzy przeznaczenia”, obserwuje zainteresowanie takimi historiami również z perspektywy własnej twórczości.

– W książkach najbardziej lubię to, że możemy dać się wciągnąć w historię i na chwilę zapomnieć o codziennych obowiązkach. W romantasy są emocje, skomplikowane relacje i bohaterowie, których losy śledzimy z ciekawością. Możemy im kibicować, złościć się na ich decyzje i z niecierpliwością czekać na rozwój wydarzeń. Nie musimy przy tym szukać w lekturze żadnej dodatkowej korzyści. Sama przyjemność czytania jest wystarczającym powodem, żeby sięgnąć po książkę – opowiada Weronika Kalisiak.

Wybór literatury rozrywkowej bywa czasem traktowany jako mniej wartościowy niż lektura klasyki czy książek popularnonaukowych. Tymczasem gusta czytelnicze są różne, podobnie jak oczekiwania wobec wolnego czasu. Jednego wieczoru możemy mieć ochotę na wymagający reportaż, innego na romans, kryminał lub wielotomową sagę fantasy. Również sposób czytania nie musi podlegać sztywnym regułom. Można przeczytać kilkadziesiąt stron jednego dnia, a następnego nie otworzyć książki wcale. Można wracać do ulubionych historii, odkładać te, które nas nie wciągnęły, i nie prowadzić żadnych statystyk.

– Sama dobrze znam świat planów, terminów i wyników. Prowadzenie wydawnictwa wymaga organizacji, ale kiedy myślę o czytaniu dla przyjemności, chciałabym, żeby było w nim jak najmniej takiego rozliczania. Nie trzeba kończyć książki w dwa dni ani mieć ambitnej listy lektur na cały rok. Wystarczy kilka stron przed snem i zwykła ciekawość, co dalej wydarzy się w opowieści – dodaje autorka.

Listopadowy wieczór z książką może być więc okazją do świadomego zwolnienia tempa. Bez planu przeczytania określonej liczby stron, bez obowiązku wyciągania wniosków i bez porównywania swoich czytelniczych osiągnięć z innymi. Podobnie jest z każdą inną formą odpoczynku. Dla jednej osoby będzie nią spacer, dla drugiej gotowanie, rozmowa z bliskimi albo spokojne popołudnie spędzone w domu. Ważne, by wolny czas pozostawiał przestrzeń na własne potrzeby i upodobania. W świecie, w którym niemal wszystko można zaplanować, zmierzyć i ocenić, warto czasem pozwolić sobie na przyjemność bez konkretnego celu. Przeczytana powieść nie musi dostarczyć nowej wiedzy, a spokojny wieczór nie musi zakończyć się odhaczeniem kolejnego zadania. Odpoczynek nie musi dawać mierzalnego efektu, aby miał sens.

Źródło:

Prezentmarzeń, Maska odpoczynku. Czas wolny, presja produktywności a kondycja psychiczna Polaków, wrzesień 2026, badanie CAWI, N = 826; cytowane w: Dziennik.pl, Polacy mają mniej niż 2 godziny wolnego czasu dziennie. Gdy odpoczywamy, towarzyszy nam poczucie winy, 12 października 2026.

https://zdrowie.dziennik.pl/psychologia/artykuly/11328171,polacy-maja-mniej-niz-2-godziny-wolnego-czasu-dziennie-gdy-odpoczywamy-towarzyszy-nam-poczucie-winy.html

Więcej informacji prasowych: Romantasy World

Wszystkie materiały: Romantasy World (9)

Kontakt dla mediów: biuro prasowe Commplace, [email protected], +48 665 379 071 · materiały dla mediów

Biuro prasowe prowadzi Commplace – agencja public relations i marketingu, od 1996 roku. Jak pracujemy z mediami: public relations w Commplace.