62 proc. badanych użytkowników mediów społecznościowych szuka na nich informacji o produktach i usługach, a 60 proc. deklaruje, że zdarzyło im się dokonać zakupu pod wpływem opinii bliskiej osoby – wynika z raportu IAB Polska „Polacy w social mediach”. Choć badanie dotyczy różnych kategorii produktów, podobny mechanizm można zaobserwować na rynku książki. Coraz częściej pierwszym kontaktem z nieznanym autorem nie jest reklama czy wystawa w księgarni, lecz recenzja na Instagramie, film na TikToku albo polecenie w internetowej grupie czytelniczej.
Książki odkrywamy także poza księgarnią
Jeszcze kilkanaście lat temu czytelnicy poszukujący nowych tytułów kierowali się przede wszystkim ofertą księgarń, recenzjami w prasie, rankingami bestsellerów czy rekomendacjami znajomych. Dziś do tych źródeł dołączyły media społecznościowe, w których książki są nie tylko prezentowane, ale przede wszystkim komentowane i oceniane przez innych czytelników. Na Instagramie funkcjonuje rozbudowana społeczność Bookstagrama, skupiająca osoby publikujące recenzje, zestawienia i rekomendacje literackie. TikTok z kolei stał się przestrzenią dla BookToka, gdzie krótkie filmy pozwalają w kilkadziesiąt sekund przedstawić książkę, jej atmosferę czy emocje towarzyszące lekturze. Obok nich działają grupy czytelnicze na Facebooku, fora i internetowe kluby książki. Zmiana nie polega wyłącznie na pojawieniu się nowych kanałów promocji. Istotne jest to, że czytelnik może poznać opinię osoby, która już przeczytała książkę, zadać jej pytanie, sprawdzić reakcje innych odbiorców i porównać różne oceny, zanim zdecyduje się na zakup.
– Z perspektywy autora ogromną wartością jest to, że książka zaczyna żyć własnym życiem wśród czytelników. Ktoś ją przeczyta, opowie o niej na swoim profilu, zwróci uwagę na konkretnego bohatera albo scenę, a pod postem rozpoczyna się dyskusja. Dla kolejnej osoby taka rozmowa może być znacznie ciekawsza niż oficjalny opis książki. Czytelnik dowiaduje się nie tylko, o czym jest historia, ale również jakie emocje wywołała u innych – mówi Weronika Kalisiak, autorka serii romantasy i założycielka wydawnictwa Romantasy World.
Rekomendacja znajomego ma większą siłę niż opinia influencera
Jak pokazuje raport IAB Polska „Polacy w social mediach”, rekomendacje odgrywają istotną rolę w decyzjach zakupowych. 60 proc. respondentów przyznało, że zdarzyło im się kupić produkt lub usługę pod wpływem opinii bliskiej osoby. W przypadku rekomendacji marek i producentów odsetek ten wyniósł 53 proc., a influencerów – około 40 proc. Dane pokazują, że samo dotarcie do odbiorcy nie jest równoznaczne ze zdobyciem jego zaufania. Znaczenie ma również to, kto poleca produkt i na jakiej podstawie formułuje swoją opinię. W przypadku książek jest to szczególnie interesujące. Lektura pozostaje doświadczeniem subiektywnym. Ta sama historia może zachwycić jednego czytelnika, a drugiego pozostawić obojętnym. Dlatego dla osób szukających nowych tytułów przydatna może być znajomość gustu recenzenta, jego wcześniejszych rekomendacji i sposobu oceniania literatury. Osoba, która regularnie czyta fantastykę, potrafi na przykład wyjaśnić, czy w danej powieści większą rolę odgrywa rozbudowany świat, akcja, wątek romantyczny czy relacje między bohaterami. Takie informacje pomagają ocenić, czy książka odpowiada indywidualnym oczekiwaniom.
– Sama liczba obserwujących nie przesądza o wartości recenzji. Dla mnie ważne jest, czy osoba polecająca książkę rzeczywiście ją przeczytała i potrafi powiedzieć coś więcej niż tylko to, że jej się podobała. Czasem kilka zdań o konstrukcji bohaterów albo o tym, jak rozwija się relacja między nimi, mówi potencjalnemu czytelnikowi więcej niż rozbudowana kampania promocyjna. Nie każda książka jest dla każdego i dobra recenzja powinna pomagać również w rozpoznaniu tego, czy dana historia trafi w nasz gust – podkreśla Weronika Kalisiak.
Bookstagram i BookTok. Dwa sposoby opowiadania o książkach
Choć oba środowiska skupiają miłośników literatury, sposób prezentowania książek może się w nich znacząco różnić. Na Bookstagramie popularne są fotografie, karuzele z opiniami, zestawienia przeczytanych tytułów oraz dłuższe recenzje. Twórcy często budują społeczność wokół określonych gatunków, takich jak kryminały, literatura obyczajowa, fantasy czy romantasy. Obserwatorzy mogą dzięki temu znaleźć osoby o podobnych preferencjach i regularnie korzystać z ich rekomendacji. BookTok częściej wykorzystuje krótkie materiały wideo, reakcje emocjonalne, popularne motywy fabularne i dynamiczne prezentacje książek. Zamiast szczegółowego streszczenia odbiorca może zobaczyć, jakie emocje wywołała lektura albo jakiego rodzaju historii może się spodziewać. Nie oznacza to jednak, że jeden format jest skuteczniejszy od drugiego. Wiele zależy od odbiorcy, jego wieku, preferencji oraz tego, jakich informacji szuka przed wyborem książki. Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden wynik badania IAB Polska. 75 proc. respondentów wskazało, że obecność materiałów multimedialnych, takich jak zdjęcia czy filmy, zwiększa wiarygodność opinii. W przypadku książek może to oznaczać możliwość obejrzenia rzeczywistego wydania, jego oprawy, ilustracji czy fragmentów, ale również poznania osoby, która dzieli się swoimi wrażeniami.
Dla niezależnego autora rekomendacje mogą otworzyć drzwi do nowych czytelników
Obecność książek w mediach społecznościowych ma szczególne znaczenie dla debiutantów i autorów publikujących poza dużymi wydawnictwami. Rozpoznawalni pisarze mogą korzystać z zainteresowania wypracowanego wcześniejszymi premierami. Nowi autorzy muszą dopiero przekonać odbiorców, że warto poświęcić czas nieznanej historii. Dodatkowym wyzwaniem jest ograniczona widoczność w tradycyjnych kanałach sprzedaży i promocji. Internetowe społeczności czytelnicze dają możliwość dotarcia do osób zainteresowanych konkretnym gatunkiem literackim. Recenzja opublikowana przez twórcę specjalizującego się w fantasy czy romantasy może zainteresować odbiorców, którzy wcześniej nie słyszeli o danym autorze. Nie oznacza to, że rekomendacje automatycznie przekładają się na sprzedaż. Zainteresowanie książką zależy również od jej dostępności, ceny, opinii innych czytelników i dopasowania do ich gustu. Dla niezależnych twórców ważne może być jednak samo rozpoczęcie rozmowy o książce poza własnymi kanałami komunikacji.
– Kiedy samodzielnie wydaje się książki, szybko okazuje się, że napisanie powieści to tylko część pracy. Trzeba jeszcze sprawić, żeby czytelnicy w ogóle dowiedzieli się o jej istnieniu. Duże znaczenie mają tutaj osoby, które z własnej inicjatywy dzielą się opiniami i rozmawiają o przeczytanych historiach. Dla autora szczególnie cenne jest to, kiedy książka dociera do kolejnych osób nie dlatego, że zobaczyły reklamę, ale dlatego, że ktoś uznał ją za wartą polecenia – mówi pisarka.
Czy każdej rekomendacji można zaufać?
Rosnąca rola mediów społecznościowych w odkrywaniu produktów rodzi również pytanie o wiarygodność publikowanych opinii. W przypadku książek granica między spontaniczną rekomendacją a działaniem promocyjnym nie zawsze jest oczywista dla odbiorcy. Recenzenci mogą otrzymywać egzemplarze przedpremierowe, współpracować z wydawnictwami lub publikować materiały w ramach płatnych kampanii. Sam fakt współpracy nie przesądza o jakości opinii, ale jej charakter powinien być jasno komunikowany. W Polsce zasady oznaczania treści reklamowych w mediach społecznościowych określają między innymi rekomendacje Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W przypadku współprac komercyjnych, również tych opartych na korzyściach niepieniężnych, istotne jest odpowiednie informowanie odbiorców o reklamowym charakterze publikacji. Dla czytelnika pomocne może być sprawdzenie, czy recenzja zawiera konkretne argumenty, czy jej autor wskazuje również słabsze strony książki oraz czy odróżnia własne preferencje od oceny warsztatu pisarskiego. Warto też pamiętać, że duża liczba pozytywnych opinii nie gwarantuje, że dana powieść spodoba się każdemu. Szczególnie w literaturze gatunkowej znaczenie mają indywidualne oczekiwania wobec tempa akcji, sposobu prowadzenia narracji czy konstrukcji postaci.
Czy polecenia zastąpią tradycyjną promocję książek?
Media społecznościowe nie eliminują znaczenia księgarń, bibliotek, targów książki czy profesjonalnej krytyki literackiej. Poszerzają jednak liczbę miejsc, w których czytelnik może zetknąć się z nowym tytułem. Co więcej, poszczególne kanały mogą się wzajemnie uzupełniać. Ktoś może po raz pierwszy usłyszeć o książce na Instagramie, później sprawdzić recenzje w serwisie czytelniczym, a ostatecznie kupić ją podczas wizyty w księgarni. Inna osoba zainteresuje się powieścią po rozmowie w klubie książki lub przeczytaniu komentarzy w grupie na Facebooku. W tym modelu odkrywanie literatury nie kończy się na kontakcie z reklamą czy opisem wydawcy. Coraz ważniejszą rolę mogą odgrywać rozmowy między samymi czytelnikami, którzy porównują wrażenia, polecają ulubionych autorów i pomagają innym odnaleźć historie odpowiadające ich zainteresowaniom. Dla autorów oznacza to nowe możliwości, ale też wyzwanie. W mediach społecznościowych można zwiększyć widoczność książki, jednak nie da się w pełni kontrolować tego, jak zostanie odebrana. Ostatecznie to czytelnicy decydują, czy dana historia zasługuje na kolejne polecenie.
Źródła:
- IAB Polska, Polacy w social mediach, raport z badania, styczeń 2026.
https://www.iab.org.pl/wp-content/uploads/2026/01/Raport-Polacy-w-social-mediach_IAB_Polska_2026.pdf - IAB Polska, Raport Strategiczny Internet 2025/2026, rozdział „Influencer marketing”, czerwiec 2026.
- UOKiK, Rekomendacje Prezesa UOKiK dotyczące oznaczania treści reklamowych przez influencerów w mediach społecznościowych, 2022.
O ekspertce: Weronika Kalisiak – pisarka, autorka serii romantasy „Przeznaczenie Jedni”, założycielka niezależnego wydawnictwa Romantasy World. Przed rozpoczęciem działalności literackiej pracowała w sektorze finansowym, m.in. jako dyrektor finansowa funduszu inwestycyjnego oraz Head of Finance Europe w firmie z branży budowlanej. Jest autorką dwóch tomów serii, w tym „Więzów przeznaczenia”, których premiera odbyła się we wrześniu 2026 roku.




































































